Pshgf jl/i7 k'?if ;~rf/sdL{ g]kfnsf] kqsfl/tfdf dlxnfx?sf] ;xeflutfsf]
cj:yf s:tf] 5, dlxnfx? kqsfl/tfdf lsg nfdf] ;do;Dd l6Sg ;Sb}gg\ / ;DkfbsLo
6]jndf dlxnfx?sf] kx'"r s:tf] 5 h:tf ljifonfO{ ;d]6]/ Pp6f /0fgLlts sfo{kq
tof/ ug]{ / sfo{kqsf] pb]Zo ;~rf/dfWoddf dlxnf ;xeflutf ;DaGwdf cWoog ug]{ /x]sf]
hgfp"b} o; ;DaGwdf a'em\g / 5n˚n ug{ cl:dtf ;+:yfsf] sfof{nodf cfPsf lyP .
;~rf/dfWoddf dlxnf ;xeflutfk|ltsf] o:tf] rf;f] /fv]/ w]/} g} kqsf/ dlxnf tyf
k'?ifx? ;do ;dodf cl:dtf ;+:yfsf] sfof{nodf cfpg] u5{g\ . o;/L ;~rf/dfWoddf
dlxnf ;xeflutfk|lt rf;f] a9\b} hfg'sf] k5fl8 sf/0f h] ;'s} /x]sf] eP tfklg
o;nfO{ ;sf/fTds ?kdf lng' kg]{ x'G5 . ;~rf/dfWoddf kqsf/ tyf ;~rf/sdL{
dlxnfx?sf] ;xeflutf s]–s:tf] /x]sf] 5g\ < o; ;Gbe{df cWoog–ljZn]if0f ug'{
kSs} klg kmnbfoL x'g]5 . lsgeg] g]kfndf ;~rf/dfWod lbgk|ltlbg ljsl;t x'g] /
˚}n"b} uO/x]sf] 5 . To;}n] ltgsf] ljsf; / lj:tf/ ;"u;"u} ltgdf dlxnfx?n]
cfkm\gf] ;xeflutf / ;lqmotfnfO{ s:tf] lsl;dn] b]vfPsf 5g\ eGg]af/] 5n˚n ug'{
;d;fdlos g} x'G5 . ;~rf/dfWoddf dlxnf ;xeflutfk|lt ljleGg JolQm tyf
;+3;+:yfsf] a9\bf] rf;f] b]v]/ o; ljifodf s]xL rrf{ ug'{ pko'Qm nflu/x]sf] 5
.
;~rf/dfWoddf dlxnf ;xeflutfsf] s'/f ubf{ o;nfO{ tLgj6f
kIfl;t hf]8]/ x]g{'kg]{{ x'G5 M ;~rf/dfWodn] dlxnfnfO{ s;/L pkof]u u5{g\≤ ;~rf/dfWodn]
dlxnfnfO{ s;/L k|:t't ub{5g\≤ tyf ;~rf/dfWodåf/f dflg;x?sf aLrdf k'Ug] ;dfrf/,
;"rgf tyf sfo{j|mdx? lgdf{0f ug]{ sfddf dlxnfx?sf] ;xeflutf slQsf] 5 cyjf ;~rf/dfWodnfO{
dlxnfx?n] s;/L rnfpg] cj;/ kfPsf 5g\ . o; n]vdf pNn]lvt t];|f] a'["bfdf ;fgf]
5n˚n ug{ sf]lzz ul/Psf] 5 . g]kfndf cfd;~rf/sf k|efjzfnL dfWodx? /]l8of],
6]lnlehg / kqklqsfn] ;g\ gAa]sf] bzsdf cfP/ /fd|f] ljsf; u/]sf 5g\ . cfh
d'n'sdf ;~rf/dfWodsf] Jofks lj:tf/ dfq ePsf] 5}g, To;df ljljwtf klg ylkPsf]
5 . ;~rf/ If]qdf b]lvPsf] ljsf;, lj:tf/ / ljljwtf;"u} o; If]qdf dlxnfx?sf] ?lr
klg a9\b} uPsf] 5 .
;~rf/dfWoddf dlxnf ;xeflutfnfO{ x]g{ cl:dtf k|sfzg u[xn]
@)$( ;fndf klxnf]kN6 Pp6f ;j]{If0f u/]sf] lyof] . To;a]nf clxn]sf] h:tf]
lghL If]qdf ;~rf/ ;+:yfx? :yflkt eO;s]sf lyPgg\ . To;}n] cl:dtfn] k|d'v ;/sf/L
;~rf/ ;+:yfx?df dfq cWoog u/]sf] lyof] . pQm ;j]{If0f cg';f/ d'n'ssf tTsflng
k|d'v rf/j6f ;~rf/ ;+:yfsf] ?kdf /x]sf /]l8of] g]kfn, g]kfn 6]lnlehg,
/fli6«o ;dfrf/ ;ldlt / uf]/vfkq ;+:yfgdf hDdfhDdL !@=#@ k|ltzt dlxnf / *^=^*
k|ltzt k'?if sfo{/t lyP . o; ;j]{If0fdf k/]sf lgsfolkR5]sf tYof° x]bf{
To;a]nf /f;;df ^=$ k|ltzt, /]l8of] g]kfndf *=$ k|ltzt, uf]/vfkq ;+:yfgdf
!#=$ k|ltzt / g]kfn 6]lnlehgdf !*=$ k|ltzt dlxnf sfo{/t lyP . cyf{t\ ;/sf/L
;~rf/ ;+:yfx?df cf};tdf em08} *) b]lv (% k|ltzt;Dd k'?ifx?s} afx'No lyof] .
cem ;fx|} b'u{ltk"0f{ cj:yf t s] b]lvPsf] lyof] eg] oL ;/sf/L ;~rf/ ;+:yfx?sf]
cf7f+} tx / To;b]lv dflysf kbdf dlxnf ;xeflutfsf] cj:yf z"Go lyof]
To;kl5 cl:dtf ;+:yfn] @)%$ ;fndf ;f]xL ljifodf bf];|f]
;j]{If0f u/]sf] lyof] . o;kN6 cl:dtfn] ;/sf/L ;~rf/dfWod;"u ;DalGwt ;+:yfx?sf
;fy} lghL If]qsf cGo rf/j6f ;~rf/ ;+:yfx?df klg dlxnf ;xeflutfnfO{ x]/]sf]
lyof] . o; bf];|f] ;j]{If0fdf ;/sf/L ;~rf/ ;+:yfx?df dlxnfsf] s'n ;xeflutf
!@=( k|ltzt b]lvPsf] lyof] . o; ;j]{If0fdf lgsfolkR5]sf ;/sf/L ;~rf/ ;+:yfx?df
dlxnf ;xeflutfsf] tYof° o:tf] lyof] M g]kfn 6]lnlehgdf @)=^ k|ltzt, uf]/vfkq
;+:yfgdf !)=% k|ltzt, /]l8of] g]kfndf *=@ k|ltzt / /fli6«o ;dfrf/ ;ldlt-/f;;_df
%=& k|ltzt dlxnf lyP . o;/L kf"r jif{sf] cjlwdf ;/sf/L ;~rf/ ;+:yfx?df )=!^
k|ltztn] dfq dlxnfx?sf] ;xeflutf a9]sf] b]lvPsf] lyof], h;nfO{ lgZro klg
pNn]vgLo?kdf k|ult ePsf] dfGg ;ls+b}gYof] .
;f]xL ;j]{If0fdf lnOPsf lghL If]qsf ;~rf/ ;+:yfx? sflGtk'/
k|sfzg, sfdgf k|sfzg, nf]skq k|sfzg -xfn aGb_ / ;"o{ k|sfzg -xfn aGb_ df
dlxnf ;xeflutfsf] cj:yf s'ndf x]bf{ %=*$ k|ltzt dfq lyof] . oL ;+:yfx?df
lgsfolkR5]sf] dlxnf ;xeflutfsf] cj:yf o:tf] b]lvPsf] lyof] M sflGtk'/
k|sfzgdf &=& k|ltzt, sfdgf k|sfzgdf #=* k|ltzt, nf]skq k|sfzgdf !=! k|ltzt /
;"o{ k|sfzgdf (=& k|ltzt . o;/L @)%$ ;fndf ;/sf/L / lghL b'j} If]qdf dlxnf ;xeflutfsf]
tYof°nfO{ k|ltztsf] cfwf/df x]bf{ hDdf (=!^ k|ltzt b]lvPsf] lyof] . o;/L
ljutsf] tYof°nfO{ x]bf{ s] eGg ;lsG5 eg] ;~rf/dfWodx?df dlxnf ;xeflutf yf]/}
dfq xf]Og To;df j[l4 x'g] ult ;d]t Hofb} g} wLdf lyof] .
;~rf/dfWoddf dlxnf ;xeflutfsf] tYof° ljutdf Tolt ;Gtf]ifhgs
cj:yfdf b]lvPsf] lyPg .@)%$ ;fndf cl:dtfn] bf];|f]kN6 ;j]{If0f u/]otf kf"r
jif{sf] cjlwdf ;~rf/dfWoddf dlxnf ;xeflutfdf s]–s:tf] k|ult ePsf] 5 t eg]/
ljlwjt ul/Psf] s'g} cWoog÷;j]{If0fsf] glthf aflx/ cfPsf] klg lyPg . o;}n]
cl:dtf ;+:yfn] k'gM xfn} /fli6«o :t/sf d'Vo ;~rf/ ;+:yfx?af6 tYof° ;°ng u/]sf]
lyof] . tYof°df ;d]l6Psf ;d"xx? o; k|sf/sf lyP M ;Dkfbs, ;+jfbbftf, sfo{j|md
lgdf{tf, ;dfrf/ jfrs / pb\3f]ifs , /]l8of] hsL, lel8of] hsL cyf{t\ kqsf/ tyf
;a} lsl;dsf ;~rf/sdL{x?nfO{ lnOPsf] lyof] . tYof° lnOPsf ;~rf/dfWodx?df
sflGtk'/, sf7df8f+} kf]:6, /fhwfgL, :k]; 6fOd, ;dfrf/kq, lxdfno 6fOd,
lxdfnog 6fOD; -c+ª\u|]hL_, uf]/vfkq, /fOlhª\ g]kfn, ;fKtflxs g]kfnL 6fOD;,
lxdfn kflIfs, g]kfn kflIfs, /fli6«o ;dfrf/ ;ldlt, sflGtk'/ P˚\Pd\,
Snfl;s P˚\Pd\, PraL;L P˚\Pd\, d]6«f] P˚\Pd\, lx6\; P˚\Pd\, s]Pl6r P˚\Pd\,
;u/dfyf P˚\Pd\, g]kfn 6]lnlehg / Rofgn g]kfn lyP .
dfly ;d]l6Psf ;~rf/dfWod tyf ;+:yfx? /f]huf/L lbg] lx;fan]
g]kfnsf] k|ltlglwd"ns ;~rf/ ;+:yfleq k5{g\ . pQm ;+:yfx?af6 k|fKt ePsf] tYof°nfO{
ljutsf] tYof°;"u t'ngf u/]/ x]bf{ @)$( ;fndf s'n dlxnf ;xeflutf !@=#@ k|ltzt
lyof] eg] @)%$ ;Dd cfp"bf s'n dlxnf ;xeflutf !@=( k|ltzt k'u]sf] lyof] cyf{t\
;xeflutfsf] kl/df0f Hofb} Go"g?kdf a9]sf] lyof] . clxn] @)%( ;fn;Dd cfOk'Ubf
s'n dlxnf ;xeflutf @)=)& k|ltzt k'u]sf] b]lvG5 . cyf{t\ kf"r jif{otf dlxnf ;xeflutfdf
nueu cf7 k|ltztn] j[l4 x'g uPsf] 5 . o; j[l4sf] Pp6f k|d'v sf/0f kf"r
jif{otf ;~rf/dfWoddf cfPsf] :jfefljs ljsf; xf] . ;fy} P˚\Pd\ :6]zgx?sf] ;'?cft
x'g' o;sf] csf]{ ljz]if sf/0f ag]sf] 5 . sf7df8f}+df ;~rflnt ;ftj6f P˚Pdx?df
lnOPsf] tYof°df dlxnfx?sf] ;xeflutf #&=*^ /x]sf] 5 eg] To;sf] t'ngfdf tYof°
lnOPsf !@ j6f 5fkf ;~rf/dfWoddf dlxnfx?sf] ;xeflutf *=(# k|ltzt dfq b]lvPsf]
5 . o;/L cWoogdf k|fKt ePsf] cf"s8faf6 5fkf / ljB'tLo ;~rf/dfWoddf dlxnf ;xeflutfsf]
kl/0ffddf w]/} g} cGt/ /x]sf] b]lvG5 . 5fkf / ljB'tLo ;~rf/dfWodsf aLrdf olt
w]/} cGt/ /xg'sf] sf/0fsf] ljZn]if0f x'g h?/L 5 . ;~rf/dfWoddf dlxnfx?sf] ;xeflutfnfO{
ljB'tLo ;~rf/dfWodn] a9fPsf] 5 / o; If]qdf dlxnfx?sf] ;xeflutf lbgk|ltlbg
a9\b} klg hfg]5 eGg] ;Defjgf w]/} g} /x]sf] 5 .
cfhsf] ;~rf/dfWod k/Dk/fut cy{sf] kqsfl/tf;"u dfq ;DalGwt /x]sf]
5}g . o;sf] 7"nf] lx:;f dgf]/~hg;"u ;DalGwt 5 / w]/} dlxnfx?sf] ;+nUgtf ;~rf/dfWodleq
klg dgf]/~hgsf] If]qdf b]lvPsf] 5 . o;y{ ;~rf/dfWodf kqsfl/tf / cGo ;~rf/sdL{
aLr leGgtf 5'6\ofpg' cfjZos b]lvPsf] 5 . o;sf] ;fy} kqsf/ / c? ;~rf/sdL{ aLr
/x]sf] leGgtfaf/] k|:6 x'gkg]{ b]lvG5 .
kqsf/ dlxnfx?n] cfkm\gf] k];fsf] Jofj;flos ljsf;df s]–s:tf
cj/f]wx?sf] ;fdgf ug'{ kl//x]sf] x'G5 eGg] ;Gbe{nfO{ lnP/ g]kfnsf ;~rf/sdL{x?sf
aLrdf ljlwjt?kdf s'g} lj:t[t cWoog ul/Psf] 5}g . a]nfdf}sfdf x'g] 5n˚n
sfo{j|md tyf sfo{zfnf uf]i7Lx?df d"nwf/] ;~rf/dfWoddf sfd ug]{ s]xL kqsf/
dlxnfx?n] cf˚"n] em]Ng'k/]sf ;d:ofx?nfO{ JolQmut?kdf eGg] u/]sf] ;'lgG5 .
h:t}– ;xof]uL ;+/rgfsf] cefj, 3/fo;L sfddf a9L ;do lbg'kg]{ ePsf]n], 3/ /
cl˚;sf] bf]xf]/f] e"ldsfdf tfnd]n ldnfpg sl7gfO k/]sf]n], dlxnfx? cWoogdf
w]/} ;do lbg g;Sg] ePsfn], ;~rf/sf lg0ff{os txdf /x]sfx?sf] Ifdtfdfly sd
ljZjf; x'g'n], plrt tflndsf] cefj x'g'n], o; k];fdf cfly{s / ;fdflhs ;'/Iffsf]
vt/f /x]sf]n] tyf cGo k];fsf] t'ngf o; k];fdf sfd ug]{ ;dosf] lglZrt gx'g'
cflb .
;~rf/dfWoddf dlxnf ;xeflutfsf] cj:yfnfO{ g]kfnsf] ;Gbe{df
clxn] w]/} kIfaf6 t'ngfTds?kn] JofVof ug'{kg]{ tyf lg/fzfhgs ?kdf lnOxfNg'
kg]{ cj:yf klg alg;s]sf] 5}g . x'g t g]kfnsf] kqsfl/tfn] cy{k"0f{ kqsfl/tf
ug]{ vfnsf] hgzlQm g} Tolt pTkfbg ug{ ;s]sf] 5}g . To;df dlxnfx? t emg}
5}gg\ eGg] cj:yf /x]sf] 5 . ;dfhsf nflu s]xL u?" eGg] efjgf ePsfx? g} kqsfl/tfsf]
If]qdf cfpg] x'g\ . g]kfnsf] ;~rf/dfWodn] k];fut?kn] Jofj;flostfsf] sltko
dfkb08nfO{ k"0f{?kdf cem} :yflkt ul/;s]sf] 5}g ;fy} dlxnfx?n] klg o; k];fdf
cf˚"nfO{ k|lt:kwL{sf] ?kdf pEofpg klg ;s]sf 5}gg\ . pknAw tYof°x?nfO{ x]bf{
dlxnfx? ;~rf/dfWoddf kof{Kt cfslif{t x'"b} uPsf] kfOPsf] eP tfklg g]kfnL ;~rf/
If]qnfO{ kl/kSj / ;Ifd dlxnf ;~rf/sdL{ / kqsf/x?sf] vf"rf]rflx" v6\lsg
yfln;s]sf] 5 . ;~rf/ / kqsfl/tfsf] If]qn] hlt ljsf; ub}{ hfG5 o;n] bIf
hgzlQmsf] vf"rf] / cfjZostfnfO{ dx;'; ub}{ hfG5 . o:tf] cj:yfdf g]kfnsf]
z}lIfs If]qn] pTkfbg u/]sf] lzlIft dlxnf hgzlQmnfO{ o; k];flt/ cfslif{t u/fpg
h?/L b]lvPsf] 5 . t/ s;/L cfslif{t u/fpg] eGg] ;jfn k|d'v ag]sf] 5 . o;sf
nflu klxn] ;~rf/df dlxnfsf ;xeflutfsf ljljw kIfdf s]lGb|t /x]/ cWoog ug{
h?/L 5 .